سکته مغزی یکی از فوریت‌های مهم پزشکی است که در اثر اختلال در جریان خون‌رسانی به بخشی از مغز یا خونریزی در بافت مغز رخ می‌دهد. تشخیص سریع علائم و دریافت به‌موقع خدمات درمانی می‌تواند در کاهش عوارض، پیشگیری از آسیب‌های جدی و افزایش شانس بهبودی بیماران نقش مهمی داشته باشد. روز جهانی سکته مغزی فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره عوامل خطر، نشانه‌های هشداردهنده و راهکارهای پیشگیری از این عارضه است.
سکته مغزی چیست؟
سکته مغزی زمانی اتفاق می‌افتد که خون‌رسانی به بخشی از مغز به دلیل انسداد یک رگ یا پارگی و خونریزی آن مختل شود. سلول‌های مغزی برای ادامه فعالیت به اکسیژن و مواد مغذی نیاز دارند و در صورت قطع خون‌رسانی، ممکن است در مدت کوتاهی آسیب ببینند.
سکته مغزی یک وضعیت اورژانسی است و تأخیر در دریافت خدمات درمانی می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد. به همین دلیل، آگاهی از علائم اولیه و اقدام سریع در مواجهه با این نشانه‌ها اهمیت زیادی دارد.
علائم هشداردهنده سکته مغزی را بشناسیم
علائم سکته مغزی معمولاً به‌صورت ناگهانی ظاهر می‌شوند. مهم‌ترین نشانه‌هایی که باید جدی گرفته شوند عبارت‌اند از:
* افتادگی یک سمت صورت: هنگام لبخند زدن، ممکن است یک سمت صورت حرکت طبیعی نداشته باشد.
* ضعف یا بی‌حسی دست و پا: به‌ویژه در یک سمت بدن.
* اختلال در گفتار: دشواری در صحبت کردن یا نامفهوم شدن کلمات.
* اختلال ناگهانی در بینایی: مانند تاری دید یا از دست دادن بینایی.
* اختلال در تعادل و هماهنگی حرکات: از جمله سرگیجه ناگهانی یا دشواری در راه رفتن.
* سردرد شدید و ناگهانی: به‌ویژه اگر بدون علت مشخص و همراه با سایر علائم هشداردهنده باشد.
بروز هر یک از این علائم، حتی اگر پس از چند دقیقه برطرف شود، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
در مواجهه با علائم سکته مغزی چه باید کرد؟
در صورت مشاهده علائم مشکوک به سکته مغزی، باید بلافاصله با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت. منتظر ماندن برای برطرف شدن علائم یا انتقال بیمار با تأخیر به مرکز درمانی می‌تواند فرصت طلایی درمان را از بین ببرد.
همچنین لازم است زمان شروع علائم یا آخرین زمانی که فرد بدون علامت بوده است، ثبت شود؛ زیرا این اطلاعات به تیم درمانی در تصمیم‌گیری برای انتخاب روش مناسب درمان کمک می‌کند.
از دادن خودسرانه دارو، به‌ویژه آسپرین، یا خوراکی و نوشیدنی به فرد مشکوک به سکته مغزی باید خودداری کرد؛ زیرا نوع سکته و وضعیت بلع بیمار هنوز مشخص نیست.
چه عواملی خطر سکته مغزی را افزایش می‌دهند؟
برخی عوامل می‌توانند احتمال بروز سکته مغزی را افزایش دهند. فشار خون بالا از مهم‌ترین عوامل خطر قابل‌کنترل است. دیابت، اختلالات چربی خون، بیماری‌های قلبی، مصرف دخانیات، کم‌تحرکی، اضافه‌وزن و تغذیه نامناسب نیز در افزایش خطر بیماری‌های عروقی نقش دارند.
اگرچه برخی عوامل مانند افزایش سن و سابقه خانوادگی قابل‌تغییر نیستند، بسیاری از عوامل خطر را می‌توان با اصلاح سبک زندگی و پیگیری پزشکی مدیریت کرد.
نقش ورزش و سبک زندگی سالم در پیشگیری
فعالیت بدنی منظم، تغذیه متعادل، حفظ وزن مناسب، پرهیز از مصرف دخانیات و کنترل فشار خون، قند خون و چربی خون از اقدامات مهم برای کاهش خطر سکته مغزی هستند.
ورزش منظم متناسب با شرایط جسمانی فرد می‌تواند به بهبود سلامت قلب و عروق، کنترل فشار خون و حفظ وزن مناسب کمک کند. افرادی که بیماری زمینه‌ای دارند یا قصد شروع فعالیت بدنی شدید را دارند، بهتر است درباره نوع و شدت تمرین مناسب با پزشک مشورت کنند.
همچنین انجام معاینات دوره‌ای و مصرف منظم داروهای تجویزشده برای بیماری‌های زمینه‌ای، در صورت وجود، اهمیت زیادی دارد.
سخن پایانی
روز جهانی سکته مغزی یادآور این نکته مهم است که آگاهی، پیشگیری و اقدام به‌موقع می‌توانند در حفظ سلامت افراد و کاهش عوارض این بیماری نقش مؤثری داشته باشند. شناخت علائم هشداردهنده، توجه به عوامل خطر و تماس فوری با اورژانس در صورت مشاهده نشانه‌های مشکوک، اقداماتی ساده اما حیاتی هستند.
به یاد داشته باشیم: در سکته مغزی، هر دقیقه اهمیت دارد؛ علائم را بشناسیم و بدون تأخیر اقدام کنیم.
دکتر یزدان شعبانی
دبیر هیأت پزشکی ورزشی استان مرکزی