این آسیب‌ها ممکن است از یک کشیدگی خفیف رباط تا شکستگی یا آسیب‌های پیچیده‌تر متغیر باشند. شناخت علائم، تشخیص صحیح و بازگشت اصولی به ورزش، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت دارد.

• شایع‌ترین آسیب‌های مچ پا کدام‌اند؟

۱. پیچ‌خوردگی مچ پا

پیچ‌خوردگی زمانی اتفاق می‌افتد که مچ پا از محدوده حرکتی طبیعی خود فراتر برود و رباط‌های اطراف آن کشیده یا پاره شوند. شایع‌ترین نوع آن، پیچ‌خوردگی به سمت داخل است که معمولاً رباط‌های خارجی مچ پا را درگیر می‌کند.

فرود نامناسب پس از پرش، برخورد با بازیکن دیگر، تغییر جهت ناگهانی یا قرار گرفتن پا روی سطح ناهموار می‌تواند باعث این آسیب شود.

علائم آن شامل درد، تورم، حساسیت به لمس، کبودی و دشواری در راه رفتن است. شدت آسیب از خفیف تا شدید متغیر است و شدت درد به‌تنهایی معیار دقیقی برای تعیین میزان آسیب نیست.

۲. آسیب تاندون‌ها

تاندون‌های اطراف مچ پا، از جمله تاندون آشیل و تاندون‌های پرونئال، در حرکت و پایداری مچ نقش دارند. افزایش ناگهانی شدت تمرین، فشارهای تکراری، برنامه تمرینی نامناسب یا بازگشت زودهنگام به فعالیت می‌تواند باعث درد و آسیب این ساختارها شود.

درد پشت مچ پا، درد در سمت خارجی مچ یا افزایش درد هنگام دویدن و پریدن، از علائمی است که به بررسی تخصصی نیاز دارد.

۳. شکستگی‌های اطراف مچ پا

گاهی ضربه مستقیم، فرود نامناسب یا پیچش شدید پا به شکستگی استخوان‌های اطراف مچ منجر می‌شود. درد شدید، تورم، حساسیت استخوانی و ناتوانی در تحمل وزن از علائم هشداردهنده هستند. البته توانایی راه رفتن، شکستگی را به‌طور کامل رد نمی‌کند.

۴. آسیب‌های غضروفی و بی‌ثباتی مزمن مچ پا

در برخی ورزشکاران، آسیب اولیه به‌طور کامل بهبود نمی‌یابد یا بازگشت به ورزش پیش از بازیابی قدرت و تعادل انجام می‌شود. در نتیجه، فرد ممکن است بارها دچار پیچ‌خوردگی شود یا هنگام دویدن و تغییر جهت احساس خالی کردن مچ پا داشته باشد.

پیچ‌خوردگی‌های مکرر می‌توانند زمینه‌ساز بی‌ثباتی مزمن مچ پا شوند و عملکرد ورزشی فرد را محدود کنند.

• پس از آسیب مچ پا چه باید کرد؟

در ساعات اولیه، محافظت از مفصل، پرهیز از حرکاتی که درد را تشدید می‌کنند و کنترل مناسب تورم اهمیت دارد. میزان استراحت و نیاز به استفاده از عصا، مچ‌بند یا وسایل حمایتی باید متناسب با شدت آسیب تعیین شود.

در صورت وجود درد استخوانی قابل‌توجه، تغییر شکل مفصل، ناتوانی در تحمل وزن یا تورم شدید، ارزیابی پزشکی ضروری است. در صورت سردی یا بی‌حسی جدید پا، تغییر رنگ واضح یا زخم باز نیز باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.

پس از رد آسیب جدی، بازتوانی اصولی معمولاً شامل بازیابی دامنه حرکتی، تقویت عضلات، تمرینات تعادل و کنترل عصبی‌عضلانی و در نهایت تمرینات اختصاصی رشته ورزشی است.

نکته مهم: کاهش درد به‌تنهایی به معنی آمادگی برای بازگشت به ورزش نیست. بازگشت زودهنگام می‌تواند احتمال آسیب مجدد را افزایش دهد.

• جمع‌بندی

آسیب مچ پا را نباید همیشه یک مشکل ساده و گذرا در نظر گرفت. تشخیص به‌موقع، درمان مناسب و تکمیل برنامه بازتوانی، به ورزشکار کمک می‌کند تا با اطمینان بیشتری به فعالیت ورزشی بازگردد.

مهدی فاتحی فیزیوتراپیست ورزشی هیات پزشکی ورزشی استان یزد