استرس و اضطراب مسابقه، بهویژه در لحظات حساس، میتواند عملکرد ورزشکار را تحت تأثیر قرار دهد و از سوی دیگر، شناسایی درست استعدادها و فراهمکردن الگوی تربیتی متناسب با ویژگیهای هر فرد، نقش مهمی در آینده ورزشی و حتی اجتماعی او دارد.
در همین زمینه، روابط عمومی هیأت پزشکی ورزشی استان بوشهر گفتوگویی با *دکتر عباس حمزوی، روانشناس ورزشی هیأت پزشکی ورزشی استان بوشهر انجام داده است.
۱. استرس و اضطراب چه تفاوتی با یکدیگر دارند و ورزشکار معمولاً چه زمانی با این حالات مواجه میشود؟
دکتر حمزوی:
استرس بیشتر واکنشی است که در برابر یک فشار یا مطالبه مشخص ایجاد میشود؛ مثلاً فشار یک مسابقه مهم. اما اضطراب میتواند حتی زمانی که تهدید مشخصی وجود ندارد، در قالب نگرانی، دلهره و انتظار یک اتفاق ناخوشایند تجربه شود. البته هر دو در سطح طبیعی میتوانند به ورزشکار کمک کنند؛ مشکل از جایی آغاز میشود که شدت آنها از ظرفیت فرد برای مدیریت شرایط بیشتر شود.
۲. آیا اضطراب مسابقه همان ترس و وحشت است و آیا ممکن است ناگهان به سراغ ورزشکار بیاید؟
دکتر حمزوی:
اضطراب الزاماً به معنای ترس یا وحشت نیست. گاهی ورزشکار فقط احساس میکند ذهنش بیش از حد درگیر نتیجه شده، ضربان قلبش بالا رفته، تمرکزش کاهش یافته یا مدام به شکست فکر میکند. این حالت میتواند تدریجی یا حتی در لحظات نزدیک به مسابقه بسیار سریع ظاهر شود. نکته مهم این است که ورزشکار یاد بگیرد این علائم را بشناسد و آنها را بهعنوان «دشمن» خود تلقی نکند؛ بلکه بهعنوان بخشی از واکنش طبیعی بدن و ذهن به موقعیت رقابتی مدیریت کند.
۳. ورزشکاران در زمان مسابقه چگونه میتوانند بر استرس و اضطراب غلبه کنند؟
دکتر حمزوی:
هدف، حذف کامل اضطراب نیست؛ هدف، تبدیل آن به انرژی قابل استفاده است. تنفس کنترلشده، تمرکز بر لحظه حال، گفتوگوی درونی سازنده، تمرکز بر فرایند بهجای نتیجه و داشتن یک روتین ثابت پیش از مسابقه، از مؤثرترین راهکارها هستند. ورزشکار باید به جای اینکه مدام از خود بپرسد «اگر ببازم چه میشود؟»، از خود بپرسد «در این لحظه چه کاری از من برمیآید؟»
۴. استعدادهای ورزشی چگونه باید شناسایی شوند و نقش آسیبهای اجتماعی و تربیت در این مسیر چیست؟
دکتر حمزوی:
استعداد فقط عضله، قد، سرعت یا قدرت نیست. استعداد واقعی ترکیبی از ظرفیتهای جسمانی، شناختی، هیجانی، انگیزشی و اجتماعی است. بنابراین باید علاوه بر توانایی ورزشی، ویژگیهای شخصیتی، علاقه، پشتکار، سبک یادگیری و شرایط محیطی فرد نیز بررسی شود. همچنین شناسایی زودهنگام آسیبهای اجتماعی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است یک استعداد ورزشی در محیط نامناسب بهجای شکوفایی، فرسوده یا حتی از مسیر ورزش خارج شود. تربیت موفق، تربیتی است که متناسب با ویژگیهای همان ورزشکار طراحی شود، نه یک نسخه واحد برای همه.
۵. تا چه اندازه اراده مهمتر از استعداد است و چه رابطهای میان اراده، استعداد و موفقیت وجود دارد؟
دکتر حمزوی:
اراده موتور حرکت است، اما استعداد نقشه راه. استعداد بدون اراده ممکن است هرگز به عملکرد واقعی تبدیل نشود و اراده بدون شناخت استعداد نیز ممکن است فرد را در مسیری قرار دهد که با ظرفیتهایش تناسب ندارد. به همین دلیل، موفقیت ورزشی حاصل ترکیب استعداد، اراده، آموزش صحیح، محیط مناسب و سلامت جسم و روان است. اگر بخواهم در یک جمله بگویم: «اراده از همه چیز مهمتر است، اما استعداد به ما میگوید این اراده را در کدام مسیر به کار بگیریم.»
# سخن پایانی
ورزشکار موفق فقط کسی نیست که بدن آمادهای دارد؛ بلکه کسی است که ذهن خود را نیز برای فشار، رقابت و تصمیمگیری آماده کرده است. سرمایهگذاری بر سلامت روان، شناسایی علمی استعدادها و توجه به شرایط تربیتی و اجتماعی ورزشکاران، میتواند از همان سالهای نخست، مسیر رشد سالم و پایدار آنان را هموار کند. در واقع، ورزش زمانی به تربیت انسان منجر میشود که در کنار بدن، ذهن و شخصیت ورزشکار نیز پرورش پیدا کند.*
دکتر عباس حمزوی روانشناس هیأت پزشکی ورزشی استان بوشهر
ارسال نظر