در سال‌های اخیر، ورزش و فعالیت فیزیکی به‌عنوان یکی از مؤثرترین مداخلات مرتبط با سبک زندگی در پیشگیری و مدیریت سرطان‌ها مورد توجه گسترده قرار گرفته است. بر اساس گایدلاین‌های پزشکی ورزشی شواهد علمی قوی نشان می‌دهد که فعالیت بدنی منظم می‌تواند نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها ایفا کند (از جمله سرطان پستان، کولورکتال، آندومتر و مثانه) و همچنین به بهبود وضعیت عملکردی و کیفیت زندگی افراد کمک کند. با این حال، ورزش به‌تنهایی برای درمان سرطان کافی نیست و باید به‌عنوان بخشی از یک رویکرد چندجانبه در کنار درمان‌های پزشکی استاندارد مورد استفاده قرار گیرد.

از منظر پیشگیری، فعالیت فیزیکی منظم از طریق مکانیسم‌هایی مانند کاهش التهاب مزمن، بهبود عملکرد سیستم ایمنی، تنظیم هورمون‌ها، افزایش حساسیت به انسولین و کنترل وزن بدن، در کاهش ریسک بروز سرطان نقش دارد. توصیه‌های گایدلاین های پزشکی ورزشی برای بزرگسالان شامل انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته، همراه با تمرینات قدرتی حداقل دو روز در هفته است. رعایت این توصیه‌ها با کاهش معنادار خطر ابتلا به سرطان و مرگ‌ومیر ناشی از آن ارتباط دارد.

در حوزه درمان و مراقبت‌های حمایتی سرطان، تمرکز اصلی ورزش بر کاهش و کنترل عوارض ناشی از درمان‌های ضدسرطان است. شواهد علمی نشان می‌دهد که انجام تمرینات هوازی و مقاومتی، در صورت طراحی متناسب با شرایط فرد، می‌تواند خستگی مرتبط با سرطان، کاهش توده و قدرت عضلانی، افت ظرفیت قلبی–ریوی و اختلالات خواب را کاهش دهد. علاوه بر این، فعالیت بدنی منظم نقش مؤثری در بهبود وضعیت روانی بیماران داشته و می‌تواند شدت علائمی مانند اضطراب و افسردگی را در طول و پس از درمان کاهش دهد.

همچنین ورزش با حفظ عملکرد فیزیکی، افزایش توانایی انجام فعالیت‌های روزمره و کمک به حفظ استقلال فردی، به ارتقای کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان کمک می‌کند. طراحی و اجرای برنامه ورزشی برای بیماران مبتلا به سرطان باید تحت نظر یک متخصص پزشکی ورزشی انجام شود و عواملی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، نوع درمان، عوارض جانبی و سطح آمادگی جسمانی فرد در نظر گرفته شود تا ایمنی و اثربخشی مداخله ورزشی تضمین گردد.

در مجموع، ورزش و فعالیت فیزیکی به‌عنوان یک مداخله مکمل و مبتنی بر شواهد علمی، نقش مهمی در پیشگیری از برخی سرطان‌ها و بهبود عوارض ناشی از درمان آن‌ها ایفا می‌کند و می‌تواند به‌طور قابل‌توجهی به بهبود عملکرد فیزیکی و کیفیت زندگی بیماران سرطانی کمک کند.

دکتر مولود جعفری

متخصص پزشکی ورزشی- عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران