آیا برایتان اتفاق افتاده که در تمرینات عالی باشید ولی روز مسابقه آزادی عمل مناسب را از خود نشان ندهید؟!
آیا تا بحال شده مسابقات را عالی بازی کنید ولی یک بازی فینال یا بازی مهم و پر مخاطب را بخاطر بازی بد خود به جهنم خودتان تبدیل کنید؟!
آیا بازیکنی را میشناسید یا دیده‌اید که در محیطی کم فشار تمام بازیکنان مقابلش را ویران میکند، از همه پتانسیل خود بهره ببرد، اما در مسابقه رسمی و یا در مسابقه ای بزرگ، آن بازیکن انگار از کهکشان دیگری آمده است و نمیتواند کاری کند؟!
قفل کننده‌های ذهنی در بازی موضوعی است که از دهه‌ها پیش گریبانگیر، قاتل و کابوس عملکردهای خوب بازیکنان برجسته در مسابقات و بازی‌های خاص و بزرگی بوده است و امروزه نیز شاهد آن هستیم.
بازیکنان بسیار برجسته و با کیفیتی که عملکردهای فوق العاده و قابل قبولی دارند و فیزیک مناسبی که یک فوتبالیست باید داشته باشد را دارند و مسلح به تمرینات روز دنیا هستند.
اما در مسابقه مهم و خاص آن عملکرد قابل قبول و آزادی عمل که باید داشته باشند را ندارند!تنش بیش از حد ذهنی یکی از بزرگترین مشکلاتی است که ورزشکاران در مواقع مهم با آن روبرو هستند و غالباً باعث قفل کردن ذهن آنها می‌شود.
این خطر وجود دارد چیزهایی که در تمرینات یادگرفته اید(تکنیک و تاکتیک) در روز مسابقه نابود شوند. بازیکنان بزرگی در لیگهای معتبر دنیا هستند که در رده باشگاهی فوق‌العاده ظاهر میشوند با عملکردهای خیره کننده، اما در تیم ملی انگار اون بازیکن از سیاره دیگری آماده و نمیتواند اجرا و عملکرد قابل قبولی به نمایش بگذارد.
آقای اریکسن مربی افسانه ای که قهرمانی باور نکردی در لیگ ایتالیا با لاتزیو را تجربه کرد. به گفته آقای اریکسن: بازیکنی داشتم که در لیگ غیر قابل مهار بوده، اینقدر خوب که به تیم ملی کشورش دعوت شد، و بعد که بازی های ملی آن را نگاه میکردم از تلویزیون، انگار آن بازیکن فرد دیگری است و اصلا شبیه کسی نبود که در لیگ غیر قابل مهار بود!
این یک چالش جهانی برای تمام بازیکنان دنیاست و هیچ فوتبالیستی از این باتلاق در امان نیست. هر بازیکنی ممکن است در آن گیر بیوافتد و مشکل و شکست را تجربه کند.
در ادامه به بررسی قفل کننده‌های ذهنی هنگام بازی و اینکه اگر برای فوتبالیست رخ دهد چه اتفاقی برای فیزیولوژی آن می‌افتد به حل و مقابل با این قفل کننده‌های ذهنی خواهیم پرداخت.
اگر تنش ذهنی بازیکن بالا باشد همه چیز بدون مشکل و به آسانی پیش خواهد رفت. و اما تنش ذهنی بیش از اندازه بر حس لامسه و توانایی تشخیص و ارزیابی بازیکن تاثیر گذاشته و طبیعتاً اتخاذ گرفتن تصمیمات صحیح در زمین مسابقه خیلی مشکل خواهد بود. که باعث قفل کننده‌های ذهنی میشوند.
مدیری که انتظار نتیجه دارد، خبرنگاری که از نوشتن خود در روزنامه فشاری به تیم تحمیل میکند، تماشاچی که از تیم مورد علاقه خود برد می‌خواهد، محیط جدیدی که بازیکن و تیم در آن به مسابقه خواهند پرداخت، انتظارات و تقاضاها، انتقادهای درونی، ترویج افکار و عقاید منفی، نبود احساس و انسجام درون تیمی و...
همه این‌ها نمونه‌هایی هستند که بر تنش ذهنی بازیکن اثر می‌گذارند و اگر این تنش های ذهنی از حد متوسط خود بالا بروند باعث فعال شدن قفل کننده‌های ذهنی میشوند، و توانایی بازیکن در اجرا را به شدت مختل میکند. و اما تنش ذهنی بیش از حد پایین مثل تنش ذهنی بیش از حد بالا باعث مختل شدن و عملکرد نامطلوب بازیکن می‌شود.و این تنش ذهنی بیش از حد پایین از کمبود انرژی در بدن نشأت می‌گیرد.
عواملی مثل خشم، عصبانیت، پرخاشگری، فکر و نگرانی، که روی آن کنترلی وجود ندارد، باعث افت انرژی در بدن بازیکن میشوند.
همه می‌دانیم که عصبی شدن چگونه باعث تخلیه انرژی می‌شود. زمانی که عصبی هستیم خستگی هم به ما روی می‌آورد و اگر عصبانیت، خشم، فکر و نگرانی بازیکن طولانی شود، مثل چند ساعت یا روز یا هفته انرژی بازیکن قبل از یک رقابت مورد استفاده قرار گرفته و درست زمان رقابت که به آن نیاز دارد هیچ اثری از آن نیست.
برخی از بازیکنان زیر فشار روانی احساس خوبی داشته و خیلی خوب کار می‌کنند، در حالی که اجرا و عملکرد برخی بازیکنان زیر فشار روانی افت میکند.
نکته مهم این است که تعادل مناسب در تنش ذهنی خودمان را پیدا کنیم. هر دوی تنش ذهنی بیش از اندازه و تنش ذهنی پایین تاثیر منفی بر اجرا و عملکرد می‌گذارند. شاید پیش خودتان فکر کنید بهترین فوتبالیست‌ها احتمالاً از نظر بدنی بیشتر از دیگران تمرین می‌کنند، ولی کمی تفاوت در این زمینه وجود دارد.
حتی ورزشکاری که از آمادگی جسمانی بهتری نسبت به دیگری دارد می‌تواند در مقابل ورزشکار ضعیف‌تر مغلوب شود!دلیل آن این است که اکثر ورزشکاران نمی‌توانند ۱۰۰ توانایی خود را ارائه کنند.
در عوض، قفل کننده‌های ذهنی،افکار منفی، هیجانات بی‌جا، تنش ذهنی غلط و کمبود انرژی ذهنی باعث می‌شود که چنین ورزشکارانی دوم سوم و چهارم شوند.چندین مورد وجود دارد که می‌تواند انرژی ذهنی یک بازیکن و تیم را کاهش دهد مثلاً محیط جدید، یکنواختی، دعوا و درگیری، خشک بودن بیش از حد، طولانی شدن عصبانیت ورزشکار و هر موضوع مشخص دیگری که می‌تواند انرژی ذهنی ورزشکار را تخریب کند.
تهیه: امین غضنفری کارشناشی ارشد فیزیولوژی ورزشی